Көптеген компаниялар сайт іске қосылған сәтте жұмыс біткен деп санайды. Шын мәнінде, бұл тек бастамасы. Сайт - тірі құрал: платформа жаңарады, браузерлер өзгереді, қауіпсіздік талаптары күшейеді, клиенттердің әдеттері мен бизнестің қажеттіліктері де тұрақты емес. Қолдаусыз қалған сайт бірнеше айдан кейін баяулап, ескіре бастайды, ал кей жағдайда қауіпсіздік мәселесіне айналады.
Бұл мақалада сайтты іске қосқаннан кейін нені тұрақты істеу керегін, қолдаудың қандай форматтары болатынын, оған не кіретінін және оны қалай дұрыс ұйымдастыру керегін қарастырамыз.
Неге сайтты іске қосу - соңы емес
Сайтты автомобильмен салыстыруға болады: оны сатып алу - бір бөлек, ал жанармай құю, техникалық қарау, май ауыстыру - мүлде бөлек, бірақ міндетті жұмыс. Сайт та сондай: жасалған күні ол жақсы жұмыс істейді, бірақ оны күтпесе, уақыт өте келе ақаулар жиналады.
Мұның бірнеше себебі бар. Сайт жұмыс істейтін платформа мен қосымша модульдер үнемі жаңарып тұрады, ал ескі нұсқалардағы осалдықтар белгілі болып, оларды автоматты түрде іздейтін шабуылдарға төтеп беру қиындайды. Браузерлер мен құрылғылар да өзгереді, сондықтан бүгін дұрыс көрінген бет жарты жылдан кейін басқаша ашылуы мүмкін. Ақырында, бизнестің өзі өзгереді: жаңа қызметтер, бағалар, акциялар, байланыс деректері пайда болады, ал сайт соларды көрсетіп отыруы тиіс.
Қолдау нені қамтиды
Қолдау - бір ғана «ақау болса түзету» емес. Ол бірнеше бағыттан тұрады: техникалық жағын бақылау (сервер, домен, SSL-сертификат), платформа мен модульдерді жаңарту, резервтік көшірмелерді жасау және тексеру, қателерді табу мен түзету, қауіпсіздікті бақылау. Бұған қоса, шағын өзгерістерді енгізу - мәтінді, бағаны, суретті жаңарту - да қолдаудың бір бөлігі болып саналады.
Қолдау аясын алдын ала нақтылап алу маңызды, себебі «қолдау» деген сөзді әркім әртүрлі түсінеді. Біреу мұны тек ақаулардың түзетілуі деп ойлайды, біреу жаңа бөлім қосуды да осыға жатқызады. Әрқайсысы нақты жазылса, келісілмеген күтулерден туатын дау болмайды.
Жаңарту мен қауіпсіздік
Ескірген нұсқалар - сайттың бұзылуының ең жиі себептерінің бірі. Дайын платформада (CMS) жұмыс істейтін сайттар үшін жаңартулар қауіпсіздік түзетулерін қамтиды, ал оларды кешіктіру сайтты белгілі осалдықтарға ашық қалдырады. Дегенмен жаңартуды ойланбай, бірден жұмыс істеп тұрған сайтқа жүктеуге болмайды: кейде жаңа нұсқа жеке жасалған функциялармен сәйкеспей, бір бөлікті бұзып жіберуі мүмкін.
Дұрыс тәртіп мынадай: алдымен жаңартуды сайттың тест көшірмесінде сынау, жұмыс істейтінін тексеру, содан кейін негізгі сайтқа енгізу, оның алдында міндетті түрде резервтік көшірме жасау. Одан бөлек, пайдаланылмайтын қосымша модульдер мен ескі қолданушы тіркелгілерін жойып отыру керек, өйткені әрбір артық модуль мүмкін болатын осал жерді көбейтеді. Әкімші құпия сөздері күрделі болып, мүмкін болған жерде екі факторлы қорғау қосылуы тиіс.
Резервтік көшірме
Резервтік көшірме - сайттың сақтандыруы. Хакер шабуылы, қате жаңарту, сервер ақауы немесе қызметкердің абайсызда нәрсені жоюы кезінде тек сол көшірме сізді құтқарады. Бірақ көшірменің болуы жеткіліксіз: оның жұмыс істейтініне көз жеткізу керек.
Негізгі қағидалар қарапайым. Көшірме автоматты түрде жасалуы және сайт орналасқан серверден бөлек жерде сақталуы тиіс, өйткені сервермен бірге көшірме де жоғалып кетсе, пайдасы жоқ. Көшірмеде тек файлдар емес, деректер қоры да болуы керек. Және ең бастысы - көшірмеден сайтты қалпына келтіруді мезгіл-мезгіл сынау керек: көшірмесі бар, бірақ қалпына келмейтін сайт - көшірмесі жоқ сайттан аз ғана артық.
Жылдамдықты және қателерді бақылау
Сайт іске қосылған күні жылдам болғанымен, уақыт өте келе баяулауы мүмкін: жаңа суреттер салмақты болып жүктеледі, қосымша скрипттер қосылады, дерекқор үлкейеді. Баяулау клиенттің сайтты тастап кетуіне және іздеу жүйелеріндегі орнына әсер етеді, сондықтан жылдамдықты мезгіл-мезгіл өлшеп тұру пайдалы.
Одан бөлек, сайттың қолжетімділігін бақылап отыру керек: сайт ашылмай қалса, оны клиенттен бұрын сіз білуіңіз тиіс. Мұндай бақылау қызметтері сайт жауап бермеген кезде хабарлама жібереді. Домен мен SSL-сертификаттың мерзімін де назарда ұстаңыз: мерзімі аяқталған домен немесе сертификат сайтты бір сәтте жұмыс істемейтін етіп қояды, ал бұл мәселе ең оңай болдырмауға болатындардың бірі.
Сұрақ қойыңыз немесе өтінім қалдырыңыз
Біз сайттың жаңартуларын, резервтік көшірмелерін, бақылауын, шағын өзгерістерін және дамытуды өз міндетімізге аламыз, жұмыс көлемі мен жауап беру мерзімдерін нақты жазамыз.
Форманы жіберу арқылы дербес деректерді өңдеуге келісім бересіз.
Мазмұнды жаңартып отыру
Ескі ақпарат - сенімді бұзатын жылдам жол. Егер сайтта көрсетілген баға, мекенжай, жұмыс уақыты немесе акция шындыққа сәйкес келмесе, клиент сіздің жұмысыңыздың басқа жақтарына да күмәнмен қарай бастайды. Сондықтан кемінде тоқсанына бір рет сайттағы негізгі ақпаратты тексеріп шығуды дәстүрге айналдырыңыз.
Іздеу жүйелері де тұрақты жаңарып отыратын сайттарды жақсы көреді. Блогқа мақалалар қосу, жаңалықтар мен кейстерді жариялау, қызмет сипаттамаларын жақсарту - мұның бәрі сайттың іздеудегі көрінуіне ұзақ мерзімде әсер етеді. Мақалалардың санына емес, пайдалылығына назар аударған жөн: нақты клиент сұрағына жауап беретін бір терең мақала көп мағынасыз мәтіннен гөрі көбірек пайда әкеледі.
Аналитика: сайт жұмыс істей ме
Сайт тек көрініп тұрғаны жеткіліксіз, ол нәтиже беруі керек. Аналитика осы нәтижені көрсетеді: сайтқа қанша адам келеді, олар қайдан келеді, қай беттерде тоқтайды, қанша адам өтінім қалдырады немесе тапсырыс береді. Мұны тек сайтқа кіру санымен шектемей, бизнес мақсаттарымен байланыстырыңыз: өтінім саны, тапсырыс құны, клиентті тарту бағасы.
Аналитикада мақсаттар (өтінім жіберу, төлем, телефон нөміріне басу) дұрыс бапталғанын, ал өтінімдер CRM-ге дереккөзімен түсетінін тексеріңіз. Сонда қай арна пайда әкеліп, қайсысы тек ақша жегенін көресіз. Бірнеше айдан кейін мұндай деректер сайтты қай жағынан жақсарту керегін нақты көрсетеді, ал болжамға сүйенудің қажеті болмайды.
Дамыту: жаңа функциялар мен жақсартулар
Сайтты қолдау мен дамытуды ажырата білу керек. Қолдау - бар нәрсенің жұмыс істеуін сақтау, ал дамыту - жаңа мүмкіндіктер қосу: жаңа бөлім, онлайн-төлем, жеке кабинет, басқа жүйемен байланыс, жаңа тіл. Бұл екеуі әдетте бөлек бағаланады және бөлек жоспарланады.
Дамытуды ұтымды жүргізудің жақсы тәсілі - аналитика мен клиенттердің пікіріне сүйену. Қай бетте адамдар көп кетіп жатыр, қай форма толтырылмай қалады, не туралы жиі сұрайды - осы сұрақтарға жауап беретін жақсартулар көбіне үлкен жаңа функцияларға қарағанда тиімдірек болады. Шағын, бірақ тұрақты жақсартулар (форманы қысқарту, батырманы анығырақ ету, баяу бетті жылдамдату) бірнеше айда елеулі нәтиже береді. Ірі өзгерістерді этаптарға бөліп, әрқайсысын сынап көріп отырған дұрыс.
Қолдау форматтары: абонемент пен сағаттық төлем
Қолдауды ұйымдастыруда екі негізгі үлгі бар. Абонементтік қызмет кезінде сіз ай сайын тұрақты сома төлейсіз, ал оның орнына келісілген көлемдегі жұмыс (жаңарту, көшірме, шағын өзгерістер, бақылау) және жауап беру уақыты кепілденеді. Бұл жоспарлауға ыңғайлы және сайт үнемі қараусыз қалмайды. Сағаттық төлем кезінде сіз нақты орындалған жұмыс үшін ғана төлейсіз, бұл сирек өзгеретін шағын сайттарға қолайлы, бірақ шұғыл жағдайда жауап беру уақыты кепілденбеуі мүмкін.
Қайсысын таңдау сайттың маңыздылығына байланысты. Егер сайт сатылымның негізгі арнасы болса (интернет-дүкен, жазылу сервисі), тұрақты абонемент пен жылдам жауап беру кепілдігі әдетте өзін ақтайды. Қарапайым визиткаға ірі абонементтің қажеті болмауы мүмкін. Қолдауды таңдарда ақшаға ғана емес, жауап беру уақытына, шұғыл жағдайдағы тәртіпке және есеп беру тәсіліне де қараңыз.
Келісімшартта нені көрсету керек
Қолдау туралы келісім нақты болуы тиіс. Онда қызметтің көлемі (нақты не кіреді), жауап беру және ақауды түзету мерзімдері, шұғыл жағдайдағы байланыс тәсілі, есеп беру форматы және төлем тәртібі көрсетілуі керек. Гарантиялық қолдау мен ақылы қолдаудың айырмашылығы да жазылсын: бастапқы кезеңде жіберілген ақауларды бұрынғы орындаушы тегін түзетеді, ал жаңа функциялар - бөлек жұмыс.
Тағы бір маңызды тармақ - қолжетімділік пен құқық. Сайтқа, хостингке, доменге және кодқа қолжетімділік сізде болуы тиіс, ал орындаушы жұмыс үшін уақытша рұқсат алады. Қолдауды басқа орындаушыға беру қажет болса, құжаттама мен кодты алу мүмкіндігі де алдын ала келісілгені жөн, әйтпесе орындаушыны ауыстыру өте қымбатқа түседі.
Жиі кездесетін қателіктер
Ең жиі қате - сайтты іске қосқаннан кейін «ұмыту»: жаңартусыз, көшірмесіз, бақылаусыз қалдыру. Ол бірнеше ай жақсы жұмыс істеп тұрады да, бір күні жаңартылмаған модульдегі осалдық арқылы бұзылады немесе домен мерзімі аяқталып, сайт өшіп қалады. Келесі қате - көшірме бар деп сену, бірақ оны бірде-бір рет қалпына келтіріп көрмеу.
Сондай-ақ жаңартуды сынаусыз тікелей жұмыс істеп тұрған сайтқа енгізу, қолдау көлемін келісімшартта нақтыламау, аналитиканы бапталмаған қалдыру және өтінімдердің қайда түсетінін ешкім тексермеуі жиі кездеседі. Ең соңында, сайтқа қолжетімділікті тек бір адамның қолында ұстау (мысалы, тек бұрынғы жұмыскерде немесе жеке адамда) өте қауіпті: ол кеткенде сіз өз сайтыңызға кіре алмай қаласыз.
Тексеру тізімі
- Қолдау көлемі мен жауап беру мерзімдері келісімшартта жазылған
- Платформа мен модульдер тұрақты жаңартылып отырады, алдымен тест көшірмесінде сыналады
- Резервтік көшірме автоматты жасалады және бөлек жерде сақталады
- Көшірмеден қалпына келтіру кемінде бір рет сыналған
- Сайттың қолжетімділігін бақылау қосылған
- Домен мен SSL-сертификаттың аяқталу мерзімдері бақыланады
- Артық модульдер мен ескі тіркелгілер жойылған, құпия сөздер күрделі
- Сайттағы негізгі ақпарат (баға, байланыс, жұмыс уақыты) тоқсан сайын тексеріледі
- Аналитикада мақсаттар бапталған, өтінімдер дереккөзімен CRM-ге түседі
- Сайт, хостинг және доменге қолжетімділік компанияда сақталады
- Дамытуға арналған жақсартулар тізімі жүргізіледі